Polski
logotype

PŁYTY DOSTĘPNE NA WWW.FOLK24.PL

image1 image2 image3

Fidel Płocka

Fidel  płocka – Polska

Kopia instrumentu znalezionego przez archeologów w 1985 roku w Płocku datowanego na XVI-XVII w. Korpus z jednego kawałka drewna. Posiada 6 metalowych strun. Gra się na nich techniką paznokciową.

FIDEL PŁOCKA

http://www.youtube.com/watch?v=6MbFxunMssQ

Bogate doświadczenia w grze na instrumentach azjatyckich głównie na indyjskim sarangi pozwoliły Marii Pomianowskiej odtworzyć praktykę wykonawczą fideli płockiej.

W 1985r. podczas prac wykopaliskowych prowadzonych (w ramach planów badawczych Katedry Archeologii Pradziejowej i Wczesnochrześcijańskiej UW) na płockiej starówce znaleziono dobrze zachowany instrument strunowy. Pochodzenie warstwy zawierającej instrument określono na połowę XVI w. Jest to jedyny zachowany egzemplarz XVI-wiecznego ludowego instrumentu smyczkowego. Ewa Dahlig, która była obecna przy wykopaniu instrumentu stwierdza, że fidel została znaleziona mimo licznych pęknięć w stanie prawie kompletnym. Przy instrumencie znaleziony został połamany podstawek, fragment rzemienia, szczątki kołków i mała płytka znajdującą się w środku pudła rezonansowego.

Budowa i sposób wykonania (nieregularny kształt pudła, nierównomierna grubość boczków) sugerowały, że należał on do instrumentarium ludowego. Pudło rezonansowe wyżłobione zostało z jednego kawałka drewna (płaski spód, boczki). Przechodziło w krótką szyjkę zakończoną szeroką główką w formie deski kołkowej z sześcioma otworami. Płyta wierzchnia była wykonana oddzielnie i przyklejona do pudła, lekko wysklepiona i posiadała trzy otwory. Dwa z nich w kształcie litery C i trzeci w kształcie małego równobocznego trójkąta(typowe dla wczesnej historii chordofonów smyczkowych). Podstawek uległ połamaniu na kilka części. Po dokładnym złożeniu go okazało się, że posiada dwie nóżki nierównej długości. Krótsza z nich opierała się o wierzchnią dekę instrumentu, a dłuższa przechodziła przez otwór rezonansowy opierając się o dolną dekę fideli. Taki typ podstawka zachował się w polskiej tradycji ludowej lokalnie do dziś w mazankach i basach kaliskich. Fidel płocka jest pierwszym źródłem dokumentującym istnienie podstawka z jedną długą nóżką pełniącą funkcję duszy w historycznym instrumentarium polskim. W dolnej części pudła rezonansowego znajdował się wystający klocek, tzw. „guzik”. Był lekko wyżłobiony, co nadawało mu kształt haczyka. Służył do przymocowania strunociągu, którym była gruba rzemienna pętla. Rozwiązanie takie było stosowane dość powszechnie w średniowieczu ( źródła ikonograficzne XI i XII w.) oraz jest nadal obecne w instrumentach ludowych południowej Europy oraz Azji. W desce kołkowej znajdowało się sześć trzonków.

O technice gry na fideli płockiej można wnioskować przyglądając się jej cechom konstrukcyjnym. Podstawek jest prawie płaski, co powoduje dużą trudność w grze na każdej strunie z osobna. Powoduje to możliwość grania melodycznego, ale wspieranego burdonem pustych strun. Analogiczny sposób grania ma miejsce w przypadku gudoka (wymarły rosyjski instrument ludowy) liry bałkańskiej czy sarangi (Indie). Mógł być to zatem instrument o funkcji wyłącznie burdonowej ( małe baski),  lub też do grania zamiennie partii solowych i „basujących”. Instrument wykopaliskowy posiada szeroką szyjkę bez podstrunnicy Szczególnie rozmiary szyjki każą domyślać się użycia techniki „paznokciowej”.

WYKOPANA FIDEL PŁOCKA

http://www.youtube.com/watch?v=6MbFxunMssQ